Tin bài liên quan

Một số lưu ý khi sử dụng thảo dược chữa bệnh

  24/07/2018

  Phạm Anh Cường

Một số lưu ý khi sử dụng thảo dược chữa bệnh

 

Có một thực tế đơn giản mà hầu hết mọi người chưa hiểu rõ cũng như chưa thật sự để tâm: thuốc thảo dược cũng bao gồm cả các loại thuốc có lợi, có hại cũng như các loại thuốc hoàn toàn vô dụng, và đã là thuốc thì khó tránh khỏi một số ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe bằng cách này hay cách khác.

Thuốc thảo dược thường được quảng bá là "tự nhiên", và hai từ này làm cho mọi người có xu hướng nghĩ đến một tách trà hoa cúc thư giãn làm từ nguyên liệu được hái bằng tay với những nụ cười rạng rỡ trong khung cảnh Arcadia ngập nắng. Nhưng trên thực tế, phần lớn các hợp chất độc hại nhất mà chúng ta biết lại đến từ tự nhiên.

Các độc tố tiềm ẩn

Độc tố Botulinum có nguồn gốc 100% từ tự nhiên và là chất gây chết người nguy hiểm nhất được biết đến trên hành tinh này. Tuy nhiên trên thực tế, Botulinum lại được pha loãng với tỉ lệ thích hợp để sử dụng như thuốc điều trị hội chứng giảm co thắt cơ khó chữa. Trong công nghiệp thẩm mỹ, nó cũng được sử dụng để làm cho da căng hơn bằng cách làm tê liệt cơ bắp trên mặt hay còn gọi là phương pháp tiêm Botox.

Trong khi phần lớn các loại thuốc thảo dược không có khả năng gây tử vong đáng kể như độc tố Botulinum, hầu như tất cả đều có một số tác dụng phụ. Thật vậy, bất kỳ chất nào làm thay đổi sinh lý của cơ thể đều sẽ có tác dụng phụ.

Chiết xuất của cây mao địa hoàng (foxglove) có hiệu quả trong điều trị suy tim, nhưng nếu sử dụng sai liều lượng nó có thể gây tử vong; chiết xuất vỏ cây liễu có hiệu quả trong việc giảm đau và sốt nhưng sẽ gây loét miệng và cổ họng nếu sử dụng trong một thời gian dài; cây phan tả diệp (senna) được sử dụng để giảm táo bón, nhưng cũng có thể gây ra các vấn đề về tim và gây tổn thương đường tiêu hóa.

Trên thực tế, lý do thực vật có rất nhiều hóa chất mà chúng ta có thể sử dụng làm thuốc là bởi bản thân cây sử dụng các hóa chất đó như một dạng phòng thủ. Những hóa chất này có nhiệm vụ can thiệp vào một số khía cạnh sinh lý của động vật để ngăn chúng ăn cây (ví dụ như các hợp chất morphine, caffeine, Tetra-Hydro Cannibidiol trong cần sa và các loại dầu thơm trong dầu bạch đàn). Bên cạnh đó, chúng cũng khả năng phòng chống nhiễm trùng (ví dụ: axit salicylic trong vỏ cây liễu). Vậy nên việc gặp phải tác dụng phụ khi sử dụng thảo dược là khó tránh khỏi.

Tương tác thuốc

Đáng lo ngại hơn, do mọi người không nghĩ thuốc thảo dược là thuốc, nên họ cũng không nghĩ tới khả năng chúng tương tác với các loại thuốc khác mà họ đang sử dụng. Nhưng trên thực tế hiện tượng tương tác thuốc khi sử dụng thảo dược lại xảy ra khá thường xuyên.

Ví dụ điển hình cho hiện tượng tương tác thuốc thảo mộc là cỏ thánh St. John's Wort bởi vì nó có tác dụng tăng cường gấp đôi. Các hợp chất có khả năng chống trầm cảm trong St. John’s wort sẽ làm chất xúc tác tăng hiệu quả của các loại thuốc chống trầm cảm theo toa khác, tiềm ẩn nguy cơ quá liều khả năng gây chết người.

Không chỉ tương tác với thuốc chống trầm cảm, các hóa chất trong St. John’s wort cũng kích thích gan phá vỡ một số loại thuốc nhất định nhanh hơn. Đã có một số trường hợp người dùng thảo dược này bị đe dọa tới tính mạng bởi vì thuốc ức chế miễn dịch hoặc thuốc chống HIV của họ đã bị giảm tác dụng xuống dưới mức điều trị hiệu quả. Các tác dụng phụ của St. John's Wort đã được biết đến rộng rãi trong cộng đồng dược phẩm, tuy nhiên các điểm bán hàng cũng như hầu hết người tiêu dùng đều không biết gì về thông tin này.

St. John’s wort không phải là trường hợp duy nhất. Một loạt các loại thuốc thảo dược khác cũng có thể tương tác với các loại thuốc thông thường (bồ công anh và thuốc lợi niệu là một ví dụ). Điều này đặt con người vào nguy hiểm khi chúng được kê đơn và quy định như thuốc thông thường.

Bởi hầu hết mọi người không nghĩ rằng thuốc thảo dược là thuốc nên họ có xu hướng không nói với bác sĩ của họ về việc sử dụng thảo dược của mình. Ngược lại, các chuyên gia y tế cũng có khuynh hướng không hỏi cụ thể về điều này vì họ mong đợi bệnh nhân của họ sẽ chủ động nói ra.

Thực trạng

Nhưng nếu thuốc thảo dược có nhiều tác dụng phụ như vậy, tại sao chúng ta không thấy thêm nhiều bằng chứng hay ví dụ cụ thể? Có ba lý do cho việc này.

Đầu tiên, mặc dù các số liệu về y học bổ sung cho thấy khoảng một nửa người Úc sử dụng thảo dược bổ sung, nhưng phần lớn chúng đều là các loại vitamin (và tất nhiên là chúng cũng sẽ có các vấn đề riêng). Rất ít người thực sự uống thuốc thảo dược để điều trị bệnh.

Một ví dụ khác, một nghiên cứu về việc sử dụng thuốc chống trầm cảm ở New South Wales đã cho thấy có rất ít người dùng St. John's wort, và số lượng người dùng nó cùng với thuốc chống trầm cảm thông thường còn ít hơn thế nữa.

Thứ hai, các trường hợp phản ứng bất lợi với thuốc thảo dược cũng chưa được báo cáo lại một cách cụ thể. Trong khi có một hệ thống “thẻ xanh” để đơn giản hóa việc báo cáo các sự kiện bất lợi xảy ra khi sử dụng thuốc thông thường, thuốc thảo dược lại thường được mua từ các cửa hàng thực phẩm sức khỏe hoặc được kê đơn bởi các nhà thảo dược không tham gia vào hệ thống này. Vậy nên người tiêu dùng thảo dược còn gặp một số khó khăn khi báo cáo lại các tác dụng phụ của thuốc.

Cuối cùng, có một số bằng chứng cho thấy nhiều loại thuốc thảo dược có lượng hoạt chất rất thấp hoặc thậm chí là không có hoạt chất nào cả. Vì vậy, nhiều loại thuốc thảo dược cũng chỉ như các loại dược giả đắt tiền không hơn.

Hãy làm người tiêu dùng thông thái

Hầu hết các loại thuốc thảo dược chỉ được phân loại là "Có trong danh sách" bởi Cục Quản lý Hàng hóa Trị liệu. Điều này có nghĩa là các bằng chứng cần thiết để phê duyệt và đánh giá chất lượng thảo dược ít nghiêm ngặt hơn nhiều so với các loại thuốc đã đăng ký như paracetamol và statin.

Trên thực tế, nó chỉ đơn giản là một hệ thống vinh danh, nơi để các nhà cung cấp thuốc thảo dược có thể nói rằng không có minh chứng cụ thể nào về tác hại của thuốc, và chúng tôi đang giữ bằng chứng cho thấy điều này. “Bằng chứng” ở đây chỉ tuyên bố rằng mọi người đã sử dụng nó qua nhiều thế hệ mà không có tài liệu nào ghi nhận về tổn hại cho sức khỏe.

Nhưng lịch sử sử dụng lâu dài chưa đủ để có thể được xem như là bằng chứng cho tính an toàn. Ví dụ, vỏ cây liễu từ lâu đã khá “nổi tiếng” cả về tác dụng giảm đau và khả năng gây lở loét, tuy nhiên tác dụng phụ nghiêm trọng của nó chưa thật sự được lưu ý tới.

Cho đến khi các thí nghiệm điều tra y học hiện đại xuất hiện, con người không hề biết về các tác hại do chất diệt cỏ hay độc tính gây ung thư nặng gây ra bởi axit Aristolochic trong các loại thảo dược được sử dụng trong y học cổ truyền.

Thuốc thảo dược được tin tưởng rộng rãi nhưng niềm tin đó chủ yếu đến từ trí tưởng tượng của chúng ta kết hợp cùng với tư tưởng thần thánh hóa thiên nhiên. Đã đến lúc kết thúc sự tin tưởng không đúng chỗ này và bắt đầu tìm kiếm bằng chứng khoa học xác thực. Cho đến nay, chúng ta vẫn rất mơ hồ về những tác hại tiềm tàng gây ra bởi các loại thuốc thảo dược được bán tràn lan trên thị trường.

 

Đóng góp ý kiến